نظام اقتصادی چین

نام اقتصادی چین

 

نظام سوسیالیستی و بازار

از ابتدای سال ۱۹۸۷ رهبران جین سعی کرده اند که اقتصاد کشورشان را از حالت سوسیالیستی محض به اقتصاد بازار تبدیل کنند این اصلاحات اقصادی و سیاست درهای باز که تا کنون از شتاب و رشد قابل توجهی برخوردار بوده از طریق توسعه تجارت خارجی،اصلاحات عمل گرایانه و ایجاد زیرساخت های اقتصادی مناسب صورت گرفت.

رشد سرمایه گذاری و صادرات چین عوامل رشد تولید ناخالص داخلی چین را فراهم ساخته تند با ادامه رشد سریع اقتصادی فعلی چین این کشور از لحاظ تولید ناخالص داخلی در سال ۲۰۰۸ به دومین اقتصاد بزرگ جهان تبدیل شده و در سال ۲۰۰۹ با تولید معادل ۴۹۰۰ میلیارد دلار و رشد 8/7 درصدی به کمترین فاصله ممکن با دومین قدرت اقتصادی جهان یعنی ژاپن رسید و در نیمه اول سال ۲۰۱۰ ژاپن را نیز پشت سرگذاشت و به دومین اقتصاد برتر جهان تبدیل شد درواقع تولید ناخالص داخلی چین در سایه رشد شدسد صنعتی سازی ،شهر نشینی،جذب سرمایه خارجی و عضویت در سازمان جهانی تجارت از سال ۲۰۰۱ تا کنون به تقریب دو برابر شده است.

حجم کل تجارت خارجی چین در سال ۲۰۰۹ به 2/21  تریلیون دلار بالغ شد که 13/9  درصد نسبت به سال قبل کاهش داشت در این بین حجم کل صادرات چین 1/2 تریلیون دلار و کل واردات این کشور 1/01 تریلیون دلار بود مهم ترین شرکای تجاری این کشور به ترتیب عبارتند از: اتحادیه اروپا،امریکا،ژاپن و هند.

برنامه پنج ساله دوازدهم چین نیز اخیرا به تصویب کمیته مرکزی حزب کمونیست چین رسیده است که مهم‌ترین ویژگی آن توجه به توزیع مناسب تر درامد کاهش وابستگی صرف اقتصاد ملی به صادرات و تقویت مصرف داخلی و توجه به نظام تامین اجتماعی است.

از سال ۱۹۹۴ چندین بانک دولتی برای تامین مالی پروژه های اقتصادی در راستای برنامه های پنج ساله اقتصادی تاسیس شدند که از آن جمله میتون به بانک دولتی چین،بانک کشاورزی چین، و بانک صادرات و واردات چین اشاره کرد ابته نظام بانکی چین متناسب با رشد اقتصادی آن توسعه پیدا نکرده است که با عضویت این کشور در سازمان جهانی تجارت و بازگشایی اقتصاد از سال ۲۰۰۱ به بانک های خارجی اجازه فعالیت بانکی در چین داده شده است.

هم زمان با اعلام سیاست اصلاحات و درهای باز و به منظور سرعت بخشیدن به برنامه نوسازی کشور و استفاده از تکنولوژی، سرمایه و دانش فنی و مدیریت خارجی این کشور بیش از۱۰۰ منطقه را به عنوان مناطق توسعه اقتصادی معرفی کرده است در این مناطق شرکت های خارجی کیتوانند خارج از مقررات داخلی چین براساس نظام سرمایه داری و مقررات ویژه این مناطق سرمایه گذاری کنند و از معافیت های ویژه مالیاتت بهره‌مند شوند دراین مناطق به منظور جذب بیشتر سرمایه های خارجی سیاست‌های تشویقی و تسهیلات ویژه‌ای در نظر گرفته شده است.

اطلاعات آماری شاخص های اقتصاد کلان چین در سال ۲۰۱۱ به شرح زیر است:

  • حجم تجارت خارجی: ۳۶۴۲ میلیارد دلار
  • صادرات: ۱۸۹۸میلیارد دلار
  • واردات: ۱۷۴۳ میلیارد دلار ( اتحادیه اروپا: ۵۶۷ م‌د؛ از آمریکا: ۴۴۶ م‌د؛ از ژاپن: ۳۴۲ م‌د؛ از آسه آن:۳۶۲ م‌د).
  • تولید ناخالص داخلی: رشد 2/9 ؛ارزش تولید ناخالص داخلی: ۷۲۶۰ میلیارد دلار.
  • ذخایر ارزی: ۳۲۰۰ میلیارد دلار.
  • سرمایه گذاری خارجی: ۱۶۶ میلیارد دلار.
  • سرمایه گذاری چین در خارج: ۶۰ میلیارد دلار (۳۲۲ تا پایان ۲۰۱۱).
  • سرمایه گذاری مستقیم چین در ایران: ۵۱۱ میلیون دلار در سال ۲۰۱۰ و ۶۵۵ میلیون دلار در سال ۲۰۱۱
  • نرخ تورم: 5/4 درصد.
  • نرخ بیکاری: 4/1 درصد.
  • درامد سرانه: حدود ۵۰۰۰ دلار.
  • میزان مصرف: 15/45 تریلیون یوان(2400 میلیارد دلار)
  • نرخ مصرف: ۳۷ درصد(متوسط جهانی ۶۱ درصد)
  • نرخ شهر نشینی : ۵۲ درصد (۷۰۰میلیون نفر) قرار است تا ۲۰۳۰ به ۷۰ درصد برسد.
  • مالیات بر درامد شرکت ها:۲۵ درصد
  • مالیات بر ارزش افزوده:۱۷ ،۱۳ و ۳ درصد
  • مالیات بر درامد اشخاص: ۳ الی ۴۵ درصد
  • مالیات بر درامد شرکت های غیر مقیم: ۱۰ درصد
  • حجم تجارت چین و ایران در سال ۲۰۱۱: ۴۵ میلیارد دلار( ۴۵ درصد رشد)
  • صادرات چین به ایران: 14/700 میلیارد دلار( ۳۳ درصد)
  • صادرات ایران به چین : ۳۰ میلیارد دلار ( ۶۶ درصد رشد).

 

راهبردهای برنامه ریزی

ماده ۱۵ قانون اساسی چین، مقرر میدارد که رشد متناسب و هماهنگ اقتصاد ملی باید از طریق موازنه کلی بین اقتصاد برنامه ریزی شده و اقتصاد بازار تامین شود معیارهای اصلی حاکم بر برنامه ریزی عبارتند از : نیازهای توسعه اجتماعی و اقتصادی کشور، وضعیت تراز پرداخت ها و سایر عوامل اقتصادی نظیر قیمت ها و رقابت در عرصه بازار داخلی و بین المللی. از نظر چین، برنامه یک وسیله برای جهت دهی به اقتصادی کلان است

برنامه ریزی چینی با توجه به عامل زمان یا برحسب الزامات به چند دسته تقسیم میشود:

الف)برحسب مدت برنامه: ۱) برنامه های دراز مدت که بطور معمول  ۱۰ ساله است و بر اساس اولویت‌ها و اهداف توسعه اجتماعی که توسط حزب کمونیست تعیین شده تهیه  میشود ۲) برنامه های پنج ساله ملی و توسعه اجتماعی؛ اخرین برنامه پنج ساله شامل دوره ۱۹۹۱ تا ۱۹۹۵ است. ۳) برنامه سالیانه مطابق برنامه پنج ساله تهیه میشود و حاوی ضوابط ملموس است.

ب) برحسب میزان الزامات: با توجه به کم و کیف الزامات دونوع برنامه ریزی در‌چین وجود دارد: برنامه ریزی الزامی و برنامه ریزی ارشادی.

 

برنامه ریزی الزامی: برنامه ریزی الزامی دستور العملی است قانونی که از طرف دولت تحمیل میشود و باید تحقق پیدا کند. هرگونه تغییر یا اصلاح آن باید به تصویب نهاد وزارتی ذی‌صلاح برسد. اهداف الزامی در بخش کشاورزی کاملا حذف شده و در بخش صنعت دارای نقش به تدریج ضعیفتری است. اهداف الزامی فقط  به شرکت تای متوسط و برگت تحمیل میشود. از ۱۵ میلیون بنگاه اقتصادی در چین فقط ۸ هزار بنگاه در این دسته قرار میگیرند که تنها بخش کوچکنی از آنها درحال حاضر تابع اهداف الزامی هستند. این بنگاه پس از رسیدن به اهدافش در تعیین محصولات خود مطابق وضعیت بازار آزاد هستند. همچنین مسئولیت عمده و مستقیم تولید صنعتی و ساختمان و‌گردش کالا به دوش بنگاه های اقتصادی شهری است. آنها نیروی اصلی در تسریع رشد نیرو های مولد و تقویت پیشرفت اقتصادی و فنی را تشکیل میدهند.

چین در چارچوب اصلاحات صورت داده شده به نحو قابل ملاحظه‌ای از میزان دخالت مستقیم دولت در تولید ، تجارت و توزیع کاسته است. شمار محصولات صنعتی‌ای که در چارچوب اهداف الزامی تولید میشوند، از ۳۰۰ در سال ۱۹۷۸ به ۶۰ در سال ۱۹۸۶ تنزل کرده، شمار اموال سرمایه‌ای و عوامل تولید صنعتی تایع نظام توزیع دولتی واحد از ۲۵۰ به حدود ۲۰ تنزل کر‌ه و محصولات صادراتی دابع برنامه ریزی الزامی حدودا ۳۰ درصد کل صادرات را در ۱۹۸۸ تشکیل میدهد

 

برنامه های ارشادی: حاوی اهداف الزامی برای بنگاه های اقتصادی شخصی (منفرد) نیست این برنامه ها بطور اساسی با توسل به موازین مالیاتی و آیین نامه‌ای با هدف ترغیب بنگاه تا در همسو شدن محصولاتشان با برنامه به کار گرفته میشود.

کمیسیون برنامه زیژی دولت نقش تعیین کننده‌ای در تهیه  برنامه های سالیانه و پنج ساله دارد این کمیسیون  پیش نویس برنامه را با توجه به داده هایی که از قبل گرد آوری شده است تهیه میکند کمیسیون امور دولتی پس از بررسی این پیش نویس آنرا به استان ها، شهر‌ها و شرکت های مذکور در برنامه می‌فرستد سپس هریک از شرکت های بزرگ با درنظر کرفتن عوامل تولید، داده های‌ تازه‌ای را برای برنامه جمع آوری میکنند هرمقام استانی و وزارتخانه تا پس از بررسی دقیق این عوامل با توجه به صلاحیت ویژه خود پیشنویسی تهیه و برای هماهنگی کلی به کمیسیون برنامه ریزی دولت ارسال میکند کمیسیون برنامه ریزی دولت باید با اصلاح پیش‌نویس ابتدایی، یک گردهمایی ملی برنامه ریزی به منظور بحث در مورد صحت برمامه و احتمالا تهیه پیشنویس جدید تشکیل خواهد شد. این روش به شدت مورد انتقاد قرار گرفته است اما روش دیگری ارائه نشده است. شورای امور دولتی پیشنویس نهایی برنامه را برای تصویب به مجمع ملی خلق ارائه میدهد. در فاصله دو اجلاسیه مجمع، کمیته دایمی صالح به بررسی و تصویب پیش نویس‌های اصلاحی برنامه است. کمیسیون برنامه ریزی دولت با اجرای قوانین ، آیین نامه ها و ضوابط اداری که ویژه خود کمیسیون است پیاده شدن برنامه را زیر نظر میگیرد. کمیسیون نقش مراقبت و ارزیابی را نیز به عهده دارد. نیاز های شرکت ها به انرژی، برق و مواد اولیه مطابق برنامه تامین میشود چنانچه در این سهمیه ها نقصانی وجود داشته باشد شرکت ها حق تقاضای کاهش نسبی محصولات خود را دارند شرکت ها در صورتی مجاز به فروش آزاد محصولاتشان هستند که تولید آنها از سهمیه تعیین شده در برنامه تجاوز کند درعوض برنامه های ارشادی تابع این شرایط نیستند تحقق اهداف برنامه ارشادی با متغیرهای مالیاتی و افزایش سرمایه گذاری در صنعت و امور زیربنایی تامین میشود

 

تعیین قیمت ها

هم اکنون در چین قیمت ها درسه طبقه دسته بندی میشوند:

الف) قیمت های ثابت: قیمت ثابت توسط نهاد های مسئول تنظیم قیمت ها تعیین میشود و بدون موافقت آنها قیمت ها غیر قابل تغییر است. قیمت تای ثابت شامل تعداد معدودی از محصولات حایز اهمیت مثل قیمت حمل و نقل ، مخابرات، برق و قیمت سایر خدمات عمومی است. درحال حاضر قیمت های ثابت مربوط میشود به خرید محصولات کشاورزی که تحت پوشش قراردادهای خرید دولتی است مثل برنج، ذرت، منداب، پنبه و تنباکو، خرید ‌اره ای محصولات صنعتی مثل مواد اولیه و فراورده های نفتی وقیمت خرده فروشی اموال مصرفی همچون آرد،برنج،تخم سویا، روغن خوراکی و پارچه پنبه‌ای و‌غیره.

ب)قیمت های ارشادی: این قیمت ها را دولت تعیین میکند و در این چارچوب،امکان احتساب وضعیت بازار را به بنگاه ها میدهد. مراجع برای بررسی قیمت ها چندین فرمول به شرح زیر در اختیار دارند: الف) تعیین قیمت مبنایی تا حدودی شناور ب) تعیین مجموعه‌ای از قیمت ها که به درصد اعلام شده اند ج)تعیین میزان استفاده یا د)تعیین قیمت حداکثر و یک قیمت حداقل. بنگاه ها قیمت‌هایشان را خودشان براساس فرمول ثابت تعیین میکنند

ج)قیمت های بازار: این قیمت‌ها حسب عرضه و تقاضا در بازار تعیین میشوند و مربوط به تمام محصولاتی است که در دوطبقه قبلی قرار نمیگیرند. سیستم قیمت ها به تدریج منطقی شده و بدین سان شرایط تجاری عادلانه تری برای بنگاه ها فراهم میشود.

چنین است که قیمت گندم و برنج طی سی سال اخیر برای اولین بار در سال ۱۹۹۰ افزایش یافته است. هدف حکومن، برقراری تدریجی نظامی است که در آن دولت فقط قیمت تعداد معدودی از محصولات و خدمات را کنترول کند و به منظور اجرای اصلی که مطابق آن «دولت بازار را تنظیم میکند و بازار بنگاه ها را هدایت میکند» قیمت قسمت اعظم تولیدات آزاد باش‌ آهنگ اصلاح قیمت در آینده بستگی به عوامل مالیاتی، اقتصادی و اجتماعی خواهد داشت.

 

جایگاه اقتصادی چین در سطح جهانی

چین با پشت سر گذاشتن ژاپن به دومین بازار بزرگ کالاهای لوکس در جهان تبدیل شد کارشناسان پیش‌بینی میکنند مهیوآن به ارز مهم بین المللی تبدیل شود و سطه دلار امریکا را به چالش بکشد. در سال ۲۰۱۱ چین با کنار گذاشتن امریکا  به بزرگترین شریک اقتصادی اروپا تبدیل شد چین به شرکت های خارجی اجازه داد با یوآن در این کشور سرمایه گذاری کنند تجارت بین مرزی با یوآن قبلا اجرایی شده بود. از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۰ چین بیش از ۴۰ درصد رشد اقتصادی جهان را در اختیار داشته است سهم چین در صادرات کالا و خدمات به بیش از ۱۰ درصد رسیده است

 

 

همچنین ببینید

مجیدحریری

مجید حریری

مجید حریری و گفتگو درباره(اف ای تی اف)   به گزارش خبرگزاری مهر، مجیدرضا حریری در گفت …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *